De wereld van Lucas #4 Plaatselijk bestuur

De wereld van Lucas #4 Plaatselijk bestuur

In Handelingen 16 lezen we:

‘En van Troas afgevaren, koersten wij recht op Samotrake aan en de volgende dag naar Neapolis; en vandaar naar Filippi, dat de eerste stad is van dit deel van Macedonië, een kolonie’ (vs 11-12, NBG’51).

Uit het feit dat Lucas bij Paulus’ vertrek uit Filippi het ‘wij’ weer vervangt door ‘zij’ kunnen we opmaken dat hijzelf te Filippi is achtergebleven. En wanneer we in 20:5 ineens weer lezen over ‘ons’ weten we dat hij zich 7 of 8 jaar later weer in Paulus’ gezelschap bevindt, wanneer deze vanuit Filippi op weg gaat naar Jeruzalem. Kennelijk heeft hij al die jaren daar gewoond, en hij moet die stad dus goed gekend hebben.

Filippi

File:Philippi city center.jpg

Het forum en de basiliek van Filippi (Philippi), stad in het antieke Macedonië, gezien vanaf de acropolis.

Filippi dankt zijn naam aan Filippus van Macedonië, de vader van Alexander de Grote, die de stad in 360 v.G.T. veroverde op de Thraciërs. De Romeinen annexeerden de stad in 168 v.G.T. Een jaar later deelden ze de provincie Macedonië op in vier bestuursdelen, waarbij het deel rond Filippi als het ‘eerste deel’ gold. Sommigen menen dat dat is waar Lucas op doelt wanneer hij (letterlijk) spreekt van ‘een eerste stad van het deel van Macedonië’; zij lezen dat dan als: de stad van ‘het eerste deel’ van Macedonië’.

In 42 v.G.T. vindt er een instroom van Romeinse ‘kolonisten’ plaats, en wordt de stad officieel benoemd tot ‘Colonia Julia’. Negen jaar later volgt een nieuwe golf Romeinse veteranen (oud-soldaten die zijn beloond met een stuk land), en wordt de officiële aanduiding: Colonia Julia Augusta Philippensis. Octavianus (bekend als keizer Augus- tus) verleent de stad bovendien het privilege van het ‘ius Italicum’ (Italiaans recht), wat betekende dat de burgers voortaan onder Romeins recht stonden, i.p.v. de wetgeving die normaal zou gelden voor steden buiten Italië.
We zien de weerslag hiervan wanneer Lucas de stad in bovenstaand citaat aanduidt als ‘een kolonie’. En ook wanneer de burgers klagen dat Paulus en de zijnen

‘een levenswijze verkondigen waarmee wij, als Romeinen, niet mogen instemmen en die we niet in praktijk mogen brengen’ (Hand. 16:20-21).

Zij brengen die zaak voor ‘de stadsbestuurders’, een tweehoofdig stadsbestuur (duoviraat) dat Lucas hier correct aanduidt. Paulus en Silas worden dan gevoelig ‘gestraft’, want zo ging men om met burgers uit de provincies (voor wie dat beschermende Romeins recht niet gold). Maar de paniek is groot wanneer Paulus de volgende dag onthult dat ook hijzelf en Silas zulk Romeins burgerrecht bezitten. De stadsbestuurders hebben hen zonder formeel proces (‘indicta causa’) veroordeeld (vs 37), en die beseffen maar al te goed dat ze daar zwaar mee in de problemen kunnen komen wanneer Paulus daar een ‘zaak’ van zou maken. Paulus doet dat niet, maar zal wel hebben bereikt dat de bestuurders het de nieuwe bekeerlingen verder niet moeilijk zullen maken, in de hoop dat deze blunder zo snel mogelijk zal worden vergeten. En wellicht bezitten ook enkele van deze bekeerlingen zulk burgerrecht. Lucas noemt in vs 37 overigens ook de ‘gerechtsdienaars’. Het woord dat hij gebruikt, is de Griekse vertaling van de Romeinse functie van ‘lictor’; ook dat wijst op Romeins bestuur.
In de 19e eeuw zijn er ‘deskundigen’ geweest die zelfverzekerd hebben verklaard dat Lucas hier zijn fantasie de vrije loop had gelaten. Er zou niets bekend zijn van een dergelijke volgens Romeins recht bestuurde enclave in Macedonië. Maar intussen weten we beter. Ook hier blijkt Lucas precies te weten waar hij het over heeft.

Efeze

Efeze 1992- Library of Celsus – Bibliotheek van Celsus

De Stoa van Milete

Iets soortgelijks vinden we m.b.t. Paulus’ verblijf in Efeze, in Hand. 19. De stad Efeze was al heel oud; de eerste bewoning dateert al van 900-1000 v.G.T. Het was aanvankelijk een belangrijke havenplaats, maar vanaf de tweede eeuw voor onze gewone tijdrekening begon de haven te verzanden en moest die kunstmatig in bedrijf worden gehouden. Wellicht is dat de reden dat Paulus in Hand 20:15-16 niet naar Efe ze vaart, maar naar Milete, en de oudsten van Efeze daarheen laat komen.

Artemis tempel

Een lokaal vereerde vruchtbaarheidsgodin had in de Romeinse tijd de naam ontvangen van de Griekse godin Artemis, maar in feite haar oorspronkelijke karakter behouden. Haar tempel was in de 4e eeuw v.G.T. door brand verwoest en toen zo indrukwekkend herbouwd dat hij gold als een van de zeven wereldwonderen. Dit leidde tot veel pelgrimverkeer. Zilveren munten met een afbeelding van haarzelf of haar tempel zijn overal in het Romeinse rijk teruggevonden, wat de claim van Demetrius ondersteunt dat zij ‘in heel Asia en in de hele wereld werd vereerd’ (vs 27). Dat haar beeld ‘uit de hemel’ zou ‘zijn gevallen’ (vs 35), zou heel wel kunnen betekenen dat het was vervaardigd van een meteorietsteen, maar daar bestaat verder geen zekerheid over. Wel is het bekend dat de stad werd aangeduid als de neōkoros (tempelhoeder) van Artemis (vs 35). Dit woord betekent letterlijk: ‘tempelveger’, en duidt eigenlijk een soort ‘koster’ aan. Maar het werd gebruikt als eretitel voor steden in Klein-Azië die op een of andere wijze werden beschouwd als speciale zorgdragers voor een tempel of een cultus, zoals blijkt uit diverse zilveren munten uit die tijd. Efeze was naast de neōkoros van deze zogenaamde Artemis trouwens ook de neōkoros van maar liefst drie tempels voor de keizerverering. Die stonden onder toezicht van zogenaamde Asiarchai, Romeinse functionarissen die de keizerverering moesten bevorderen. We vinden die genoemd in 19:31.

Efez teatr 1 RB.jpg

Theater van Efeze

Efeze bezat ook een theater dat maar liefst 25000 zitplaatsen telde, en we vinden dat genoemd in 19:29. Daar komt namelijk de menigte samen die in opstand is gekomen tegen Paulus’ prediking. Die rel wordt uiteindelijk gesust door de grammateus (stadssecretaris), de hoogste burgerlijke gezagsdrager, die tegenover de Romeinen verantwoordelijk was voor rust en orde in de stad.
In zijn toespraak wijst hij er op dat er proconsuls zijn (anthupatos, zie aflevering 3), bij wie zij zonodig een aanklacht kunnen indienen (vs 38). Er is op gewezen dat hij hier een meervoud gebruikt. De vorige proconsul Silvanus was in 54 om het leven gebracht door twee ondergeschikten, Helius en Celer. Tot aan de benoeming van een opvolger regeerden deze twee, gedurende korte tijd, als waarnemend proconsul. Dit zou volgens sommigen de achtergrond zijn van dat gebruik van een meervoud: er zijn proconsuls. En opnieuw kunnen we dus constateren dat Lucas een wereld beschrijft die hij kennelijk van binnenuit kent.

Het stadion van Efeze werd in later tijd gebruikt voor gevechten tegen wilde dieren, een ‘sport’ die waarschijnlijk ook elders werd bedreven. Dit geeft enige achtergrond aan een opmerking van Paulus in zijn eerste brief aan de gemeente te Korinte (naar alle waarschijnlijkheid geschreven te Efeze):

Indien ik te Efeze, naar de mens, met wilde dieren gevochten heb, wat baat het mij? Indien er geen doden worden opgewekt, laten wij eten en drinken, want morgen sterven wij (1 Kor. 15:32, NBG’51).

Hij zal hiermee doelen op deze rel met Demetrius en zijn volgelingen, maar het beeld zal zijn ge baseerd op een praktijk die daar en in Korinte bekend was.

R.C.R

+

Voorgaand

De wereld van Lucas #1 Intro – Geneesheer, academicus en evangelist Lucas

De wereld van Lucas #2 Geschiedschrijver en evangelist

De wereld van Lucas #3 De Romeinse wereld

Ontmoeting met: de gevangenbewaarder

++

Aanvullende lectuur

  1. Echte boodschap van redding niet ver te zoeken
  2. Positie en macht

Over Christadelphians

Free Christadelphians or Brothers and sisters in Christ, living in Belgium, European Union. - Vrijë Christadelphians of Broeders en zusters in Christus wonende in België in de Europese Unie.
Dit bericht werd geplaatst in Geschiedenis & Gebeurtenissen, Ontmoeting - Portret - Bijbelse figuren, Plaatsen vermeld in de Bijbel en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Laat een Reactie achter - Leave a Reply

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.