De wereld van Lucas #1 Intro – Geneesheer, academicus en evangelist Lucas

In deze nieuwe serie willen we u kennis laten maken met de evangelist Lucas en zijn wereld. Want al lijkt het alsof de Bijbel ons weinig over hem vertelt, tussen de regels door kunnen we toch veel over hem te weten komen.

Afbeelding van Lucas uit Très Riches Heures du Duc de Berry (ca. 1410)

We kennen hem uiteraard als de schrijver van het derde evangelie. Maar wie de inleiding van zijn evangelie vergelijkt met de inleiding op het boek Handelingen, ziet onmiddellijk dat beide boeken van dezelfde schrijver zijn. In tegenstelling tot het evangelie, speelt Lucas in dat boek Handelingen zelf ook een bepaalde rol, maar hij benadrukt die nergens. Integendeel, het moet je opvallen dat in het verhaal over Paulus tijdens zijn 2e zendingsreis de verhaalstijl op bepaalde punten op subtiele wijze overgaat van bijv. ‘zij kwamen te Troas’ tot ‘wij zochten dadelijk gelegenheid om (van daar) naar Macedonië te vertrekken’ (Hand.16:8 en 10). Alleen zo kunnen wij opmerken dat Lucas zich te Troas bij hen voegde, vervolgens in Filippi achterbleef (Hand. 16:16-17 en 17:1), bij Paulus’ terugkeer van zijn 3e zendingsreis vanaf Filippi weer in zijn gezelschap is (Hand. 20:3-4 en 5), en met hem in Jeruzalem aankomt (Hand. 21:17). Wanneer Paulus twee jaar later als gevangene naar Rome wordt gebracht, is Lucas weer bij hem (Hand. 27:1), hoewel wij uit zijn verslag niet kunnen opmaken waar hij in die tussentijd is geweest. Op die periode van twee jaar komen we in de volgende aflevering echter nog terug.

De metgezel van Paulus

Paulus noemt Lucas in zijn brieven drie keer bij name. In zijn persoonlijke brief aan Filemon doet hij de groeten namens enkele van zijn ‘medearbeiders’. Eén daarvan is Lucas, die dus kennelijk meer was dan alleen maar een reisgenoot. In de vermoedelijk parallelle brief aan de gemeente te Kolosse (waar Filemon waarschijnlijk woonde) doet hij eveneens namens hem de groeten, maar duidt hem daarbij aan als ‘de geliefde geneesheer’. Het ligt voor de hand aan te nemen dat dat meer is dan zomaar een aanduiding van zijn beroepsmatige achtergrond. We weten dat Paulus’ gezondheid te wensen overliet, en het lijkt waarschijnlijk dat Lucas, behalve medearbeider in de prediking, vooral tijdens Paulus’ latere jaren ook diens persoonlijke lijfarts zal zijn geweest. En dat hij hem in zijn brief aan de gemeente te Kolosse juist daarom zo aanduidt. Dat zou ook meer achtergrond geven aan het feit dat Paulus hem noemt in de laatste brief die we van hem hebben, en die waarschijnlijk kort voor zijn martelaarsdood is geschreven. Hij schrijft daarin hoe een aantal van zijn medewerkers hem in de steek heeft gelaten, naar we mogen aannemen omdat het in Paulus’ nabijheid te gevaarlijk voor hen begon te worden. En dan schijft hij:

‘alleen Lucas is nog bij mij’ (2 Tim. 4:11).

In de gegeven omstandigheden zegt dat ene kleine zinnetje heel veel over Lucas’ trouw en toewijding.

In tegenstelling tot de andere drie evangelisten was Lucas van oorsprong een heiden (een niet-Jood). Zijn naam lijkt Romeins van oorsprong (wellicht afgeleid van Lucanus), en er is een traditie dat hij afkomstig zou zijn uit Antiochië in Syrië. Hij zou dan een van de niet-Joden zijn geweest die zich daar tot het nog jonge christendom hebben bekeerd (Hand 11:20-21).

“20 En er waren enige Cyprische en Cyreneïsche mannen uit hen, welken te Antiochië gekomen zijnde, spraken tot de Grieksen, verkondigende den Heere Jezus. 21 En de hand des Heeren was met hen; en een groot getal geloofde, en bekeerde zich tot den Heere.” (Hnd 11:20-21 STV)

Als dat juist is, zal Paulus hem al hebben gekend, toen hij hem in Troas ontmoette, en dat kan dan weer verklaren waarom hij hem opnam in zijn reisgezelschap.

De geneesheer

Dat hij dokter was / is echter een interessant gegeven, want er bestond nog maar weinig echte medische kennis in die dagen. Geneeskunde was een vak dat maar al te vaak op het niveau lag van de ‘medicijnman’ van de latere Afrikaanse of Indiaanse stammen: het had aanzienlijk meer te maken met magie en bijgeloof dan met wetenschappelijke inzichten. De kennis van het menselijk lichaam, en van de biologische en anatomische aspecten daarvan, was nog maar minimaal of volledig afwezig, en dat betekende dat de dokter was aangewezen op het constateren van uiterlijke symptomen en maar weinig begrip had van een mogelijke onderlinge samenhang bij een complex van symptomen. Medische kennis zou in die tijd vooral zijn gebaseerd op ervaring en niet op begrip. Een dokter zou verwondingen kunnen behandelen, maar bij ziektes zou hij hooguit wat natuurgeneesmiddelen kunnen toepassen waarvan uit de praktijk bekend was dat ze een zeker effect hadden. Ziektes waren in die tijd al snel levensbedreigend, waarbij de dokter alleen maar machteloos kon toezien. Een kenmerkend voorbeeld is de vrouw met de bloedvloeiing, waarvan Markus ons in zijn evangelie vertelt dat zij

“veel ellende had doorgemaakt door de behandeling van allerlei artsen, aan wie ze haar hele vermogen had uitgegeven zonder dat ze ergens baat bij had gehad; integendeel, ze was alleen maar achteruitgegaan”.

Het is overigens kenmerkend voor de beroepsethiek van Lucas dat hijzelf dat samenvat met de mededeling dat zij

‘door niemand genezen kon worden’ (Luc. 8:43).

De Egyptenaren uit de tijd van Mozes koesterden allerlei quasi-medische opvattingen die sterk waren gebaseerd op hun godsdienstige opvattingen, en die hun patiënten wellicht meer kwaad dan goed hebben gedaan. Maar in elk geval stond dat soort medische wetenschap meer in dienst van allerlei afgodenverering dan van zinvolle kennis. Het is tegen dat soort achtergrond dat we bijvoorbeeld de negatieve beoordeling van koning Asa moeten begrijpen:

“Maar ook toen hij ziek was zocht hij zijn heil niet bij de HEER, maar bij genezers” (2 Kron. 16:12).

Aderlaten, 1471

Dat is geen verbod om een dokter te raadplegen, maar hangt samen met het magische karakter van de geneeskunde van die dagen. In Lucas’ dagen was de geneeskunde voornamelijk gebaseerd op een door de Grieken ontwikkelde, en als wetenschap bedoelde, theorie van ‘de vier humoren’ (lichaamssappen), die verantwoordelijk zouden zijn voor de gezondheid van een mens: ziekten zouden het gevolg zijn van een overmaat aan één van deze vier. Het nog in de 17e eeuw zo populaire aderlaten was nog steeds hierop gebaseerd (bloed was een van die vier lichaamssappen). We kunnen daar nu over glimlachen, maar geneeskunde is de tak van wetenschap die zich in de moderne tijd als laatste aan zulk soort primitieve ideeën heeft ontworsteld. Nog ver in de 19e eeuw, toen de moderne wetenschap op allerlei terreinen al behoorlijke voortgang had geboekt, stond de medische wetenschap nog op een dergelijk laag en primitief niveau. En dat contrasteert daarom des te nadrukkelijker met de ook naar moderne maatstaven zinvolle hygiënische maatregelen in de Mozaïsche Wet.

De academicus

We zullen echter moeten aannemen dat Lucas’ geneeskundige aanpak, in elk geval na zijn bekering, niet was gebaseerd op afgodische uitgangspunten, maar – voor zover mogelijk – op wetenschappelijk gefundeerde ervaring, hoe beperkt en primitief dan ook. Anders zou Paulus nooit met zulke waardering over hem hebben gesproken.
In elk geval weten we dat hij wist waar hij het over had. In de vertaling gaat het uiteraard grotendeels verloren, maar in een aantal beschrijvingen van genezingen blijkt dat Lucas steeds de correcte, in zijn dagen gangbare, terminologie gebruikt. Dus hij is inderdaad volledig op de hoogte met het vak geneeskunde. Maar niet alleen op dat vlak toont hij zich een gestudeerd man. In al zijn beschrijvingen blijkt hij voortdurend de correcte termen te hanteren. Of het nu gaat om een beschrijving van de exacte bestuursvorm in een stad, wanneer die afwijkt van het normaal gangbare, of om de beschrijving van de nautische aspecten van een zeereis, telkens blijkt hij inderdaad de zaken volkomen correct weer te geven. Dus of hij had een brede kennis van de wereld van zijn dagen, of hij had de gewoonte zich overal te verdiepen in de aspecten van het geen waar hij mee te maken kreeg. En dat kenmerkt hem als een volkomen betrouwbaar getuige, een wetenschapsman die voortdurend weet waar hij het over heeft, en waar wij dus ook volkomen op blind kunnen varen.

In de komende afleveringen zullen we daar een aantal voorbeelden van geven.

R.C.R.

++

Aanvullend

Over Christadelphians

Free Christadelphians or Brothers and sisters in Christ, living in Belgium, European Union. - Vrijë Christadelphians of Broeders en zusters in Christus wonende in België in de Europese Unie.
Dit bericht werd geplaatst in Bijbel of Heilige Schrift, Geschiedenis, Kerkopbouw, Ontmoeting - Portret - Bijbelse figuren, Wereld en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Laat een Reactie achter - Leave a Reply

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.